Thủ tục từ chối di sản thừa kế được thực hiện khi người có quyền hưởng thừa kế không muốn nhận phần tài sản do người chết để lại. Việc từ chối phải xuất phát từ ý chí tự nguyện, được lập thành văn bản và thực hiện trước thời điểm phân chia di sản. Nếu văn bản được lập không đúng thời điểm, nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản hoặc không được gửi cho những người có liên quan, việc từ chối có thể không được công nhận.
- 1. Điều kiện từ chối nhận di sản thừa kế
- 2. Từ chối nhận di sản khác gì với nhường phần thừa kế?
- 3. Văn bản từ chối nhận di sản có bắt buộc công chứng không?
- 3.1. Công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng
- 3.2. Chứng thực tại Ủy ban nhân dân cấp xã
- 4. Hồ sơ từ chối nhận di sản thừa kế gồm những gì?
- 4.1. Hồ sơ yêu cầu công chứng
- 4.2. Hồ sơ yêu cầu chứng thực
- 5. Trình tự thực hiện thủ tục từ chối di sản thừa kế
- 5.1. Bước 1: Xác định quyền hưởng di sản
- 5.2. Bước 2: Kiểm tra thời điểm phân chia di sản
- 5.3. Bước 3: Soạn thảo văn bản từ chối nhận di sản
- 5.4. Bước 4: Nộp hồ sơ công chứng hoặc chứng thực
- 5.5. Bước 5: Ký hoặc điểm chỉ vào văn bản
- 5.6. Bước 6: Gửi văn bản cho những người có liên quan
- 6. Thời gian và chi phí thực hiện
- 6.1. Thời gian công chứng
- 6.2. Thời gian chứng thực
- 6.3. Phí công chứng và chứng thực
- 7. Những trường hợp cần đặc biệt lưu ý
- 7.1. Từ chối để trốn tránh nghĩa vụ trả nợ
- 7.2. Người chưa thành niên từ chối nhận di sản
- 7.3. Người thừa kế đang ở nước ngoài
- 7.4. Từ chối sau khi đã nhận hoặc phân chia tài sản
- 7.5. Có thể thay đổi ý kiến sau khi đã từ chối không?
- 7.6. Có được từ chối một phần di sản không?
- Kết luận
1. Điều kiện từ chối nhận di sản thừa kế
Khoản 1 Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.
Để việc từ chối nhận di sản có giá trị pháp lý, người thừa kế cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:
- Người từ chối phải là người có quyền hưởng di sản: Bao gồm người thừa kế theo di chúc, người thừa kế theo pháp luật hoặc người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc;
- Việc từ chối phải hoàn toàn tự nguyện: Không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép hoặc nhầm lẫn về nội dung và hậu quả pháp lý;
- Phải được lập thành văn bản: Việc chỉ nói miệng rằng không nhận tài sản thường không đáp ứng yêu cầu về hình thức;
- Phải thực hiện trước thời điểm phân chia di sản: Sau khi di sản đã được phân chia, người thừa kế không còn thực hiện thủ tục từ chối theo Điều 620 mà phải lựa chọn giao dịch khác phù hợp;
- Không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản: Chẳng hạn, người đang có nghĩa vụ trả nợ không được từ chối nhận di sản chỉ để ngăn chủ nợ yêu cầu xử lý phần tài sản mình được hưởng;
- Phải thông báo cho những người có liên quan: Văn bản phải được gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác và người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết.
Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015 không quy định thời hạn cố định là 03 tháng hay 06 tháng kể từ ngày người để lại di sản chết. Mốc thời gian quan trọng hiện nay là trước thời điểm di sản được phân chia. Vì vậy, dù đã qua một khoảng thời gian kể từ ngày mở thừa kế, người thừa kế vẫn có thể từ chối nếu di sản trên thực tế chưa được phân chia và các điều kiện khác vẫn được bảo đảm. ([Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13](https://vanban.chinhphu.vn/?docid=183188&pageid=27160))
2. Từ chối nhận di sản khác gì với nhường phần thừa kế?
Trong thực tế, nhiều người muốn để toàn bộ nhà đất cho một người thân nên lập văn bản với nội dung “từ chối nhận di sản để nhường cho ông A hoặc bà B”. Cách thể hiện này có thể gây nhầm lẫn giữa từ chối nhận di sản và tặng cho hoặc nhường phần di sản.
Khi từ chối nhận di sản, người thừa kế chấm dứt việc nhận phần tài sản mà mình được hưởng. Tuy nhiên, người từ chối không có quyền tự quyết định phần di sản đó sẽ được chuyển cho một người cụ thể. Phần di sản bị từ chối sẽ được xác định và phân chia lại theo di chúc hoặc theo quy định về thừa kế theo pháp luật.
Điểm c khoản 2 Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định phần di sản có liên quan đến người được thừa kế theo di chúc nhưng từ chối nhận di sản sẽ được áp dụng quy định về thừa kế theo pháp luật. Vì vậy, nếu một người từ chối phần được hưởng theo di chúc, tài sản đó không đương nhiên thuộc về người mà họ mong muốn “nhường” lại.
Nếu mục đích thực sự là để một người thừa kế cụ thể được nhận toàn bộ hoặc được nhận nhiều hơn, các bên có thể cân nhắc:
- Lập văn bản phân chia di sản, trong đó những người thừa kế thỏa thuận giao tài sản cho một người;
- Nhận phần di sản của mình, sau đó thực hiện hợp đồng tặng cho hoặc chuyển nhượng;
- Thỏa thuận về việc tặng cho phần quyền hưởng di sản trong văn bản phân chia nếu đáp ứng điều kiện pháp luật;
- Lựa chọn phương án khác căn cứ vào loại tài sản, nghĩa vụ tài chính và quan hệ giữa những người thừa kế.
Mỗi phương án có hậu quả khác nhau về thuế, lệ phí, đăng ký tài sản và khả năng thay đổi ý chí. Nếu gia đình đang phân vân giữa việc từ chối, nhường phần thừa kế hoặc tặng cho tài sản, quý khách có thể liên hệ hotline 1900.0164 để được rà soát hồ sơ và tư vấn phương án phù hợp.
3. Văn bản từ chối nhận di sản có bắt buộc công chứng không?
Bộ luật Dân sự năm 2015 chỉ bắt buộc việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản, không quy định mọi trường hợp đều phải công chứng hoặc chứng thực. Điều 60 Luật Công chứng năm 2024 cũng sử dụng quy định người thừa kế “có thể yêu cầu công chứng” văn bản từ chối nhận di sản. ([Luật Công chứng hiện hành](https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2026/3/50-vbhn-vpqh.pdf))
Như vậy, về nguyên tắc, văn bản từ chối không công chứng hoặc chứng thực vẫn có thể được xem xét công nhận nếu đáp ứng đầy đủ Điều 620 Bộ luật Dân sự. Tuy nhiên, công chứng hoặc chứng thực vẫn nên được thực hiện trong những trường hợp sau:
- Di sản là quyền sử dụng đất, nhà ở, ô tô, cổ phần hoặc tài sản phải đăng ký quyền sở hữu;
- Gia đình chuẩn bị công chứng văn bản phân chia di sản và đăng ký sang tên;
- Có nhiều người thừa kế hoặc quan hệ thừa kế phức tạp;
- Người từ chối đã cao tuổi, sức khỏe yếu hoặc có nguy cơ phát sinh tranh chấp về năng lực hành vi;
- Có người thừa kế ở nước ngoài;
- Giữa những người thừa kế đang tồn tại bất đồng;
- Cần chứng minh rõ thời điểm, ý chí và chữ ký của người từ chối.
Người thừa kế có thể lựa chọn một trong hai hình thức sau:
Công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng
Người thừa kế có thể yêu cầu công chứng tại Phòng công chứng hoặc Văn phòng công chứng. Theo Điều 44 Luật Công chứng năm 2024, văn bản từ chối nhận di sản là trường hợp ngoại lệ đối với giới hạn địa hạt công chứng giao dịch bất động sản. Vì vậy, ngay cả khi di sản là nhà đất, người từ chối có thể yêu cầu công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng ngoài tỉnh, thành phố nơi có bất động sản.
Chứng thực tại Ủy ban nhân dân cấp xã
Theo Nghị định số 23/2015/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 07/2025/NĐ-CP và Nghị định số 280/2025/NĐ-CP, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền chứng thực văn bản từ chối nhận di sản.
Việc chứng thực văn bản từ chối nhận di sản không phụ thuộc vào nơi cư trú của người yêu cầu hoặc nơi có tài sản. Tuy nhiên, tại một số địa phương, thẩm quyền chứng thực giao dịch có thể được chuyển giao cho tổ chức hành nghề công chứng theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Người dân nên kiểm tra cách tổ chức thực hiện tại địa phương trước khi nộp hồ sơ.
4. Hồ sơ từ chối nhận di sản thừa kế gồm những gì?
Hồ sơ yêu cầu công chứng
Căn cứ Điều 42, Điều 43 và Điều 60 Luật Công chứng năm 2024, hồ sơ công chứng văn bản từ chối nhận di sản thường gồm:
- Phiếu yêu cầu công chứng theo mẫu của tổ chức hành nghề công chứng;
- Dự thảo văn bản từ chối nhận di sản nếu người yêu cầu đã tự soạn thảo;
- Thẻ căn cước, hộ chiếu hoặc giấy tờ hợp pháp khác để xác định nhân thân của người từ chối;
- Giấy chứng tử hoặc giấy tờ khác chứng minh người để lại di sản đã chết;
- Di chúc nếu việc thừa kế được xác định theo di chúc;
- Giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, quyết định công nhận việc nuôi con nuôi hoặc giấy tờ khác chứng minh quan hệ thừa kế nếu hưởng di sản theo pháp luật;
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy đăng ký xe hoặc giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, quyền sử dụng đối với tài sản phải đăng ký;
- Giấy tờ khác có liên quan theo yêu cầu kiểm tra hồ sơ trong từng trường hợp.
Nếu thông tin đã được tổ chức hành nghề công chứng khai thác từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc cơ sở dữ liệu có liên quan, người yêu cầu có thể không phải nộp lại giấy tờ chứa những thông tin đó theo quy định tại Điều 42 Luật Công chứng năm 2024.
Trường hợp chưa có dự thảo, người yêu cầu có thể đề nghị công chứng viên soạn thảo văn bản. Nội dung cần mô tả rõ người để lại di sản, căn cứ phát sinh quyền thừa kế, tài sản hoặc phần di sản bị từ chối và cam kết việc từ chối không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản.
Hồ sơ yêu cầu chứng thực
Theo thủ tục hành chính được công bố tại Quyết định số 3152/QĐ-BTP ngày 31/10/2025 của Bộ Tư pháp, người yêu cầu nộp 01 bộ hồ sơ gồm:
- Dự thảo văn bản từ chối nhận di sản;
- Bản chính, bản sao có chứng thực hoặc bản sao điện tử được chứng thực từ bản chính của giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, quyền sử dụng đối với tài sản phải đăng ký;
- Giấy tờ tùy thân còn giá trị sử dụng để cơ quan tiếp nhận kiểm tra nhân thân;
- Các giấy tờ liên quan khác khi cần xác định căn cứ từ chối và quyền hưởng di sản.
Trường hợp nộp hồ sơ trực tiếp, người yêu cầu có thể nộp bản sao giấy tờ về tài sản và xuất trình bản chính để đối chiếu. ([Cổng Dịch vụ công Quốc gia – Chứng thực văn bản từ chối nhận di sản](https://thutuc.dichvucong.gov.vn/p/home/dvc-tthc-thu-tuc-hanh-chinh-chi-tiet.html?ma_thu_tuc=168037))
5. Trình tự thực hiện thủ tục từ chối di sản thừa kế
Bước 1: Xác định quyền hưởng di sản
Trước khi lập văn bản, cần kiểm tra người từ chối có thực sự thuộc diện được hưởng thừa kế hay không. Việc xác định căn cứ vào di chúc hợp pháp hoặc hàng thừa kế quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Đồng thời, cần xác định tài sản nào thuộc quyền sở hữu của người chết và phần nào là tài sản chung với vợ, chồng hoặc người khác. Người thừa kế chỉ được từ chối đối với phần tài sản thực sự thuộc di sản của người đã chết.
Bước 2: Kiểm tra thời điểm phân chia di sản
Người thừa kế cần xác định di sản đã được phân chia hay chưa. Nếu các bên mới đang kiểm kê tài sản, xác định người thừa kế hoặc chuẩn bị hồ sơ công chứng thì vẫn có thể lập văn bản từ chối.
Nếu văn bản phân chia di sản đã được ký hoặc tài sản đã được đăng ký sang tên, việc lập văn bản từ chối theo Điều 620 thường không còn phù hợp. Khi đó, người đã nhận tài sản cần thực hiện tặng cho, chuyển nhượng hoặc giao dịch khác theo quy định.
Bước 3: Soạn thảo văn bản từ chối nhận di sản
Văn bản nên có những nội dung cơ bản sau:
- Họ tên, ngày sinh, giấy tờ tùy thân và địa chỉ của người từ chối;
- Thông tin về người để lại di sản;
- Thời điểm và địa điểm mở thừa kế;
- Căn cứ hưởng thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật;
- Mô tả di sản hoặc phần quyền hưởng di sản bị từ chối;
- Tuyên bố từ chối nhận di sản một cách tự nguyện;
- Cam kết không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản đối với người khác;
- Cam kết chịu trách nhiệm về thông tin và quyết định của mình;
- Ngày, tháng, năm lập văn bản và chữ ký hoặc điểm chỉ.
Nội dung văn bản cần xác định rõ người từ chối đang từ chối phần thừa kế theo di chúc, theo pháp luật hay cả hai căn cứ nếu đồng thời có thể phát sinh. Việc ghi chung chung có thể dẫn đến cách hiểu khác nhau khi phân chia di sản.
Bước 4: Nộp hồ sơ công chứng hoặc chứng thực
Người yêu cầu nộp hồ sơ tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền. Công chứng viên hoặc người thực hiện chứng thực kiểm tra giấy tờ, năng lực hành vi, ý chí tự nguyện và tính hợp pháp của việc từ chối.
Nếu hồ sơ chưa rõ hoặc có dấu hiệu bị đe dọa, cưỡng ép, giả mạo giấy tờ hay nhằm trốn tránh nghĩa vụ, cơ quan thực hiện có quyền yêu cầu làm rõ, tiến hành xác minh hoặc từ chối giải quyết.
Bước 5: Ký hoặc điểm chỉ vào văn bản
Người từ chối phải ký hoặc điểm chỉ trước mặt công chứng viên, người thực hiện chứng thực hoặc người tiếp nhận hồ sơ theo trình tự pháp luật. Nếu văn bản có từ 02 trang trở lên, người yêu cầu phải ký vào từng trang; các tờ của văn bản được đóng dấu giáp lai theo quy định.
Trường hợp người yêu cầu không đọc được, không nghe được, không ký hoặc không điểm chỉ được thì phải thực hiện theo quy định về người làm chứng, người phiên dịch và thủ tục công chứng, chứng thực tương ứng.
Bước 6: Gửi văn bản cho những người có liên quan
Sau khi lập văn bản, người từ chối cần gửi văn bản đến:
- Người quản lý di sản;
- Những người thừa kế khác;
- Người được người để lại di sản giao nhiệm vụ phân chia di sản;
- Tổ chức hành nghề công chứng đang giải quyết hồ sơ phân chia di sản, nếu có.
Người từ chối nên lưu lại tài liệu chứng minh việc gửi và tiếp nhận, chẳng hạn biên bản giao nhận, xác nhận của người nhận, phiếu chuyển phát hoặc thư điện tử. Đây là căn cứ quan trọng nếu sau này phát sinh tranh chấp về việc văn bản đã được thông báo hay chưa.
6. Thời gian và chi phí thực hiện
Thời gian công chứng
Điều 45 Luật Công chứng năm 2024 quy định thời hạn công chứng thông thường không quá 02 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ hợp lệ. Đối với giao dịch có nội dung phức tạp, thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 10 ngày làm việc.
Thời gian xác minh, giám định và khoảng thời gian phát sinh do sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan hoặc nguyên nhân từ phía người yêu cầu không tính vào thời hạn giải quyết. Văn bản từ chối nhận di sản không phải thực hiện thủ tục niêm yết như hồ sơ công chứng văn bản phân chia di sản.
Thời gian chứng thực
Thủ tục chứng thực văn bản từ chối nhận di sản được giải quyết trong thời hạn không quá 02 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ. Thời hạn có thể kéo dài hơn nếu có thỏa thuận bằng văn bản; khi đó, cơ quan tiếp nhận phải cấp phiếu hẹn ghi rõ thời gian trả kết quả.
Phí công chứng và chứng thực
Theo quy định về phí công chứng hiện hành, phí công chứng văn bản từ chối nhận di sản là 20.000 đồng/trường hợp. Ngoài khoản phí này, người yêu cầu có thể phải thanh toán giá soạn thảo, đánh máy, sao chụp, dịch thuật, công chứng ngoài trụ sở hoặc chi phí xác minh nếu có. ([Văn bản hợp nhất quy định về phí công chứng](https://congbao.chinhphu.vn/van-ban/van-ban-hop-nhat-so-61-vbhn-btc-30200/29011.htm))
Phí chứng thực văn bản từ chối nhận di sản tại Ủy ban nhân dân cấp xã là 50.000 đồng/văn bản. Mức thu thực tế cần được đối chiếu với quy định đang áp dụng tại thời điểm nộp hồ sơ.
7. Những trường hợp cần đặc biệt lưu ý
Từ chối để trốn tránh nghĩa vụ trả nợ
Người đang nợ tiền, phải bồi thường thiệt hại, thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng hoặc nghĩa vụ tài sản khác không được lợi dụng việc từ chối di sản để tẩu tán tài sản và gây thiệt hại cho người có quyền. Nếu chứng minh được mục đích trốn tránh nghĩa vụ, văn bản từ chối có thể không được công nhận.
Cần phân biệt nghĩa vụ riêng của người thừa kế với nghĩa vụ do người chết để lại. Theo Điều 615 Bộ luật Dân sự năm 2015, những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết trong phạm vi di sản. Việc một người từ chối hưởng thừa kế không làm mất các nghĩa vụ phải được thanh toán từ chính khối di sản trước khi phân chia.
Người chưa thành niên từ chối nhận di sản
Việc từ chối di sản của người chưa thành niên phải được xem xét đặc biệt thận trọng vì có thể trực tiếp làm giảm quyền tài sản của họ. Người đại diện không được xác lập giao dịch với chính mình hoặc với người thứ ba mà mình cũng là người đại diện nếu dẫn đến xung đột lợi ích, trừ trường hợp pháp luật cho phép.
Cha, mẹ hoặc người giám hộ không nên tự ý ký văn bản từ chối thay cho người chưa thành niên chỉ nhằm tăng phần tài sản của những người thừa kế khác. Cơ quan công chứng, chứng thực có thể yêu cầu làm rõ căn cứ đại diện và việc bảo đảm lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên.
Người thừa kế đang ở nước ngoài
Người thừa kế ở nước ngoài có thể yêu cầu cơ quan đại diện ngoại giao hoặc cơ quan đại diện lãnh sự của Việt Nam công chứng văn bản từ chối nhận di sản theo Điều 73 Luật Công chứng năm 2024.
Nếu văn bản được lập trước cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài, cần kiểm tra yêu cầu về hợp pháp hóa lãnh sự, chứng nhận lãnh sự, dịch sang tiếng Việt và chứng thực bản dịch trước khi sử dụng tại Việt Nam.
Từ chối sau khi đã nhận hoặc phân chia tài sản
Nếu người thừa kế đã ký văn bản phân chia, nhận tiền, nhận tài sản hoặc hoàn tất thủ tục sang tên thì thông thường không thể tiếp tục áp dụng thủ tục từ chối nhận di sản. Trường hợp không muốn giữ tài sản, người đó có thể thực hiện hợp đồng tặng cho, chuyển nhượng hoặc thỏa thuận khác theo quy định.
Có thể thay đổi ý kiến sau khi đã từ chối không?
Pháp luật dân sự hiện hành chưa quy định cụ thể một thủ tục chung để người thừa kế đơn phương rút lại văn bản từ chối đã có hiệu lực. Việc thay đổi ý kiến có thể tác động trực tiếp đến quyền của những người thừa kế khác và kết quả phân chia di sản.
Vì vậy, người thừa kế không nên ký văn bản khi chưa hiểu rõ hậu quả. Nếu muốn thay đổi ý kiến, cần kiểm tra di sản đã được phân chia hay chưa, văn bản đã được gửi cho những ai, có được công chứng hoặc chứng thực hay không và quyền của người khác đã phát sinh đến mức nào.
Có được từ chối một phần di sản không?
Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015 chưa quy định rõ cơ chế từ chối một phần quyền thừa kế. Do đó, việc chỉ từ chối nhà đất nhưng vẫn nhận tiền hoặc chỉ từ chối một tỷ lệ trong phần được hưởng, có thể dẫn đến cách hiểu và cách xử lý hồ sơ khác nhau.
Nếu người thừa kế chỉ không muốn nhận một tài sản cụ thể nhưng vẫn muốn hưởng các tài sản khác, phương án phù hợp hơn thường là cùng những người thừa kế lập văn bản phân chia di sản và thỏa thuận cụ thể người nhận từng tài sản.
Kết luận
Thủ tục từ chối di sản thừa kế phải được thực hiện bằng văn bản, trước thời điểm phân chia di sản và không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản. Mặc dù pháp luật không bắt buộc mọi văn bản từ chối đều phải công chứng hoặc chứng thực, việc xác nhận tại cơ quan có thẩm quyền vẫn giúp bảo đảm tính tự nguyện, xác định đúng thời điểm và hạn chế tranh chấp. Quý khách có nhu cầu kiểm tra điều kiện, soạn thảo văn bản hoặc hỗ trợ thực hiện thủ tục từ chối nhận di sản nhanh chóng, thuận tiện có thể liên hệ hotline 1900.0164 để được tư vấn và hướng dẫn theo từng hồ sơ cụ thể.


Để lại một phản hồi