Người được chỉ định hưởng di sản chết trước người lập di chúc, phần tài sản đó chia thế nào?

Người được chỉ định hưởng di sản chết trước người lập di chúc, phần tài sản đó chia thế nào?

Trong di chúc, ông Minh để lại một phần căn nhà cho con trai. Người con mất trước ông và để lại hai con nhỏ. Khi ông Minh qua đời, gia đình băn khoăn hai cháu có được nhận nguyên phần căn nhà đã ghi tên cha mình hay không. Để chia đúng khi người hưởng di chúc chết trước người lập di chúc, cần xác định phần nào của di chúc còn hiệu lực và phần nào chuyển sang chia theo pháp luật. Nếu gia đình đang đối chiếu giấy tờ của hai người đã mất hoặc chuẩn bị hồ sơ phân chia nhà đất, có thể gọi 1900.0164 để được hỗ trợ.

1. Đọc di chúc theo từng phần và kiểm tra ngày mất của từng người

Khoản 1 Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015 xác định thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết. Trong trường hợp Tòa án tuyên bố một người đã chết, ngày chết được xác định theo khoản 2 Điều 71 và dùng để xác định thời điểm mở thừa kế. Điều 613 quy định người thừa kế là cá nhân phải còn sống tại thời điểm mở thừa kế hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm đó nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết. Vì vậy, khi rà soát di chúc, hãy đặt ngày mất của người lập và ngày mất của từng người được chỉ định cạnh nhau. Ngày công chứng di chúc hay ngày gia đình họp có ý nghĩa đối với hồ sơ nhưng thời điểm mở thừa kế mới là mốc xét hiệu lực của di chúc theo khoản 1 Điều 643.

Điểm a khoản 2 Điều 643 quy định di chúc không có hiệu lực toàn bộ hoặc một phần khi người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập. Nếu di chúc chỉ định nhiều người thì chỉ phần liên quan đến người chết trước hoặc chết cùng thời điểm bị ảnh hưởng bởi lý do này. Phần dành cho người còn sống vẫn có thể được thực hiện nếu đáp ứng các điều kiện hiệu lực. Nếu toàn bộ di sản được chỉ định cho một người duy nhất và người đó chết trước, cần xem di chúc có chỉ định người khác cho tình huống đó hay có bản di chúc hoặc phần bổ sung nào hợp pháp không. Trường hợp toàn bộ phần định đoạt không thể thực hiện theo di chúc, di sản được xem xét chia theo pháp luật.

Ngày mất thường thể hiện trên trích lục khai tử hoặc căn cứ hợp lệ khác. Nếu những người có quyền thừa kế của nhau chết trong cùng một tai nạn và không thể xác định ai chết trước thì Điều 619 quy định họ được coi là chết cùng thời điểm cho mục đích thừa kế và không được thừa kế của nhau, trừ trường hợp thừa kế thế vị tại Điều 652. Nếu người được chỉ định còn sống khi người lập di chúc qua đời và chỉ mất sau đó, việc họ chưa ký văn bản phân chia di sản chưa đủ để kết luận phần di chúc mất hiệu lực. Theo Điều 614, quyền và nghĩa vụ tài sản của người thừa kế phát sinh từ thời điểm mở thừa kế. Phần quyền đã phát sinh có thể trở thành một phần di sản của người chết sau, nếu họ có quyền hưởng và không có căn cứ loại trừ. Khi đó hồ sơ có thể phải làm rõ hai lần mở thừa kế.

2. Phần di chúc mất hiệu lực được chia cho ai?

Điểm c khoản 2 Điều 650 Bộ luật Dân sự đưa phần di sản liên quan đến người được chỉ định trong di chúc mà chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập sang chia theo pháp luật. Danh sách người có quyền hưởng phần này được lập theo quan hệ với người để lại di sản. Khoản 1 Điều 651 xếp vợ hoặc chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết vào hàng thừa kế thứ nhất. Theo khoản 2 Điều 651, những người cùng hàng được hưởng phần bằng nhau. Hàng sau chỉ được hưởng nếu đáp ứng điều kiện ở khoản 3 Điều này. Một người được nhận tài sản ở phần di chúc còn hiệu lực vẫn có thể đồng thời hưởng phần chia theo pháp luật nếu thuộc diện được hưởng phần đó.

Điều 652 quy định thừa kế thế vị. Nếu một người con chết trước hoặc cùng thời điểm với cha hoặc mẹ để lại di sản, cháu được hưởng phần mà cha hoặc mẹ của cháu sẽ được hưởng nếu còn sống. Nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản, chắt có thể thế vị theo điều kiện của điều luật. Với một phần di sản đang được chia theo pháp luật vì di chúc mất hiệu lực, cần tính phần của nhánh thế vị như một suất theo pháp luật rồi phân bổ trong nhánh theo trường hợp cụ thể. Việc đối chiếu điều luật này đặc biệt quan trọng khi người chết trước là con của người lập di chúc và có nhiều con.

Giả sử ông Minh để lại 1,2 tỷ đồng tiền riêng sau khi đã thanh toán các nghĩa vụ. Di chúc hợp pháp chia 600 triệu đồng cho con trai Nam và 600 triệu đồng cho con gái Lan. Nam mất trước ông Minh. Khi ông Minh mất, vợ và cha mẹ ông đều đã mất, ông chỉ có hai người con và Nam để lại hai người con. Giả định không có căn cứ khác ảnh hưởng đến việc hưởng. Lan nhận 600 triệu đồng theo phần di chúc còn hiệu lực. Khoản 600 triệu đồng ghi cho Nam được chia theo pháp luật thành hai suất, một cho Lan và một cho nhánh của Nam. Như vậy Lan nhận thêm 300 triệu đồng, còn hai con của Nam cùng hưởng suất 300 triệu đồng theo diện thế vị, mỗi người 150 triệu đồng. Tổng phần hai cháu nhận trong ví dụ là 300 triệu đồng. Nếu ông Minh còn vợ hoặc cha mẹ khi mất thì phải lập lại danh sách và cách tính.

Hãy thử đổi quan hệ trong ví dụ. Nếu 600 triệu đồng được ghi cho một người bạn của ông Minh và người bạn chết trước ông, con của người bạn không được thế vị theo Điều 652 chỉ vì cha mình có tên trong di chúc. Suất ghi trong di chúc chuyển sang phần xét theo pháp luật của ông Minh. Tương tự, người con dâu không được nhận thay chồng theo cơ chế thế vị chỉ dựa vào quan hệ hôn nhân. Kết quả có thể khác nếu di chúc có một định đoạt hợp pháp khác dành trực tiếp cho người đó hoặc người đó có một căn cứ hưởng độc lập.

3. Với nhà đất, chuẩn bị giấy tờ theo từng quan hệ cần chứng minh

Di sản theo Điều 612 gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của họ trong tài sản chung với người khác. Vì thế, với căn nhà do vợ chồng cùng có quyền sở hữu, trước tiên cần xác định phần của người lập di chúc. Một di chúc ghi để lại cả căn nhà chưa đủ để đưa quyền của người đồng sở hữu còn sống vào phần đem chia. Nên tập hợp giấy chứng nhận, giấy tờ về nguồn gốc nhà đất, thỏa thuận về tài sản và tài liệu đã xác định phần quyền. Trong những gia đình có nhiều đời cùng sử dụng một nhà, bước này có thể quyết định phải giải quyết một hay nhiều khối di sản.

Để làm hồ sơ nên chuẩn bị các bản di chúc và văn bản sửa đổi đang có, giấy tờ khai tử, giấy tờ nhân thân của người tham gia và tài liệu chứng minh quan hệ với người để lại di sản. Nếu có người hưởng thế vị, cần nối được quan hệ từ người để lại di sản đến người con chết trước rồi từ người con đó đến cháu. Giấy khai sinh qua các thế hệ giúp kiểm tra cả hai đoạn quan hệ. Nếu có giấy tờ ghi khác họ tên hoặc ngày sinh thì nên xác định tài liệu nào làm rõ sai lệch trước khi nộp. Gia đình cũng nên thông tin đầy đủ về người có quyền hưởng di sản không phụ thuộc nội dung di chúc thuộc Điều 644 nếu có, vì việc tính phần hưởng có thể cần điều chỉnh.

Người lập di chúc còn sống có thể chủ động rà lại phương án để lại tài sản khi người được chỉ định qua đời. Điều 640 cho phép sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc. Nếu muốn dành lại phần đó cho cháu hoặc cho một người khác nên mô tả tài sản, người hưởng và phần hưởng đủ rõ. Nếu có nhiều bản di chúc cùng định đoạt một tài sản thì theo khoản 5 Điều 643, bản sau cùng có hiệu lực đối với tài sản đó nếu đáp ứng các yêu cầu của pháp luật. Khi người lập đã qua đời, gia đình có thể thỏa thuận phân chia trong phạm vi quyền của những người có liên quan nhưng cần xác định đúng họ là ai trước khi ký.

Kết luận

Khi người hưởng di chúc chết trước người lập, hãy xác định phần định đoạt bị ảnh hưởng rồi chia phần đó theo pháp luật. Nếu có cháu hoặc chắt thuộc diện thế vị, phần được hưởng được tính theo suất thừa kế theo pháp luật của nhánh tương ứng. Với nhà đất hoặc hồ sơ có hai người mất ở hai thời điểm khác nhau, bạn có thể gọi 1900.0164 để được hỗ trợ rà soát phần di sản và người cần tham gia thủ tục.

Bạn cảm thấy nội dung này thế nào?
★ ★ ★ ★ ★

Đã có 1344 lượt đánh giá với điểm trung bình là 5/5.

Để lại một phản hồi

Lưu ý: Trường hợp khẩn cấp, Quý khách vui lòng liên hệ hotline 1900.0164 để được hỗ trợ kịp thời