Ba anh em cùng đứng tên một căn nhà. Một người muốn bán phần của mình và đã tìm được khách mua, còn hai người kia muốn giữ tài sản trong gia đình. Bán phần sở hữu chung trong một căn nhà có thể thực hiện được nếu người bán có phần quyền xác định song người cùng sở hữu được ưu tiên mua. Vấn đề thường gây tranh chấp là thời hạn tính từ lúc nào, phải báo những điều kiện gì và sau khi báo có được giảm giá cho khách ngoài hay không. Nếu cần rà soát giấy tờ đồng sở hữu hoặc chuẩn bị thông báo trước giao dịch, bạn có thể liên hệ 1900.0164 để được hỗ trợ.
1. Trước khi báo bán, hãy xác định mình có phần quyền nào
Khoản 1 Điều 218 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép mỗi chủ sở hữu chung theo phần định đoạt phần quyền sở hữu của mình. Một căn nhà có thể thuộc sở hữu của ba người, trong đó một người có một nửa và hai người còn lại mỗi người có một phần tư. Người có một phần tư có thể giao dịch phần quyền đó. Nếu người mua muốn nhận cả căn nhà thì người có một phần tư chỉ có thể cùng các chủ sở hữu khác tham gia giao dịch hoặc ký trong phạm vi được họ ủy quyền.
Sở hữu chung theo phần cần phân biệt với sở hữu chung hợp nhất. Theo khoản 2 Điều 218, việc định đoạt tài sản chung hợp nhất thực hiện theo thỏa thuận của các chủ sở hữu chung hoặc theo quy định của pháp luật. Chẳng hạn, chỉ dựa vào việc vợ chồng cùng có quyền đối với căn nhà để ký bán một nửa là cách làm dễ dẫn đến vướng mắc. Cần xem nguồn gốc hình thành tài sản, chế độ tài sản áp dụng và giấy tờ xác lập phần quyền. Nếu căn nhà do cha mẹ để lại nên đối chiếu văn bản phân chia di sản, giấy chứng nhận và tình trạng đăng ký. Người đang quản lý nhà hoặc giữ bản chính giấy chứng nhận có thể có vai trò trong việc chuẩn bị hồ sơ, còn quyền định đoạt phải xác định từ chính căn cứ sở hữu.
Một phần quyền sở hữu cũng có thể khác với một phần diện tích sử dụng trên thực tế. Chị H có một phần ba quyền sở hữu, cả nhà thống nhất để chị dùng phòng phía trước. Thỏa thuận sử dụng phòng đó cần được đọc cùng giấy tờ về quyền sở hữu. Người mua phần quyền của chị có thể trở thành đồng sở hữu và cần làm rõ quyền sử dụng thực tế với những người còn lại. Nếu người mua kỳ vọng được sở hữu riêng tầng một hoặc nhận một thửa đất độc lập, hãy kiểm tra từ đầu khả năng phân chia, tách thửa và đăng ký theo pháp luật nhà ở, đất đai. Ghi số mét vuông vào giấy đặt cọc có thể tạo ra kỳ vọng vượt quá phần tài sản người bán có thể giao.
2. Chờ ba tháng kể từ ngày đồng sở hữu nhận thông báo
Khoản 3 Điều 218 Bộ luật Dân sự 2015 quy định khi một chủ sở hữu chung bán phần quyền của mình thì các chủ sở hữu chung khác có quyền ưu tiên mua. Đối với bất động sản, thời hạn là 03 tháng kể từ ngày nhận được thông báo bằng văn bản về việc bán và các điều kiện bán. Hết thời hạn mà không có chủ sở hữu chung nào mua thì người bán có thể bán cho người khác. Điều kiện đưa ra với các đồng sở hữu phải giống điều kiện bán cho người ngoài.
Mốc 03 tháng thường bị nhầm với mốc 30 ngày. Điều 126 Luật Nhà ở 2014 từng quy định mốc 30 ngày đối với chủ sở hữu chung mua phần nhà ở. Với giao dịch thông thường thực hiện tại thời điểm bài viết theo Luật Nhà ở 2023 đang áp dụng, cần căn cứ Điều 218 Bộ luật Dân sự về quyền ưu tiên của đồng sở hữu. Mốc 30 ngày tại Điều 168 Luật Nhà ở 2023 thuộc tình huống bán nhà đang cho thuê và dành cho bên thuê đáp ứng điều kiện luật định. Nếu căn nhà vừa có nhiều chủ vừa đang cho thuê, nội dung giao dịch và quyền của từng nhóm người cần được rà soát riêng trước khi chốt lịch ký.
Ví dụ anh K gửi thông báo cùng ngày cho hai đồng sở hữu. Người thứ nhất nhận ngày 12/11, người thứ hai nhận ngày 18/11. Khi lên lịch ký với khách ngoài trong trường hợp chưa có phản hồi, anh K cần tính thời hạn theo ngày nhận của từng người và lưu ý mốc kết thúc muộn hơn. Theo Điều 147 và Điều 148 Bộ luật Dân sự, thời hạn tính bằng tháng có quy tắc riêng về ngày bắt đầu và ngày kết thúc. Nếu tháng cuối không có ngày tương ứng thì kết thúc vào ngày cuối cùng của tháng đó. Nếu ngày cuối là ngày nghỉ cuối tuần hoặc ngày nghỉ lễ thì thời hạn kết thúc vào cuối ngày làm việc tiếp theo. Dùng cách tính 90 ngày có thể cho ra một ngày khác với thời hạn 03 tháng.
3. Thông báo thế nào để người nhận có đủ thông tin quyết định?
Thông báo nên chỉ rõ người bán, căn nhà, giấy chứng nhận, phần quyền định bán và giá tương ứng. Nếu dự kiến đặt cọc, thanh toán nhiều đợt hay thanh toán phần cuối khi bàn giao hồ sơ thì ghi các mốc và số tiền đủ rõ để người nhận cân nhắc. Các nội dung như người chịu chi phí giao dịch, hiện trạng sử dụng nhà và nghĩa vụ tiếp nhận kèm theo có thể tác động tới quyết định mua. Văn bản cũng nên nêu cách phản hồi và thông tin liên hệ để các bên dễ lưu lại diễn biến thực tế.
Ví dụ người bán báo cho đồng sở hữu giá 900 triệu đồng, yêu cầu trả hết khi công chứng. Sau đó một khách ngoài cũng trả 900 triệu đồng và được trả dần trong sáu tháng. Hai đề nghị có cùng mức giá nhưng điều kiện thanh toán khác nhau đáng kể. Việc bán với lịch trả chậm trong ví dụ này có nguy cơ xâm phạm quyền ưu tiên. Nếu các bên thương lượng lại điều kiện theo hướng khác với thông báo ban đầu nên gửi thông báo bằng văn bản với điều kiện mới và dành thời gian để đồng sở hữu cân nhắc trên chính đề nghị sẽ áp dụng. Cách này cũng phù hợp khi bên bán giảm giá hoặc chịu thêm khoản phí mà trước đó yêu cầu người mua thanh toán.
Khi giao trực tiếp, có thể chuẩn bị hai bản giống nhau và đề nghị từng người ghi ngày nhận trên bản lưu. Nếu gửi qua bưu chính nên giữ bản sao văn bản cùng chứng từ gửi và bằng chứng giao phát thể hiện người nhận. Trường hợp bưu phẩm bị hoàn trả, cần xem nguyên nhân và địa chỉ sử dụng. Chứng từ gửi thể hiện việc chuyển thư, còn ngày nhận là dữ kiện để tính thời hạn luật định. Với người nhận đưa ra ý kiến tại buổi họp gia đình, biên bản nên ghi rõ họ đã được cung cấp điều kiện nào và chấp nhận, từ chối hay cần xem xét thêm. Bằng chứng càng rõ thì các bên càng dễ kiểm tra lại khi có thay đổi nhân sự hoặc phát sinh tranh chấp.
4. Người mua ngoài và đồng sở hữu cần kiểm tra gì trước khi ký?
Người mua ngoài có thể yêu cầu xem giấy tờ xác định phần quyền, nội dung thông báo và bằng chứng từng người đã nhận. Đối chiếu giá, thời hạn thanh toán và quyền sử dụng sau khi mua giữa thông báo và dự thảo hợp đồng. Nếu chưa hết thời hạn hoặc vẫn còn tranh cãi về người có quyền ưu tiên thì việc giao cọc có thể khiến người mua phải chờ lâu hơn dự tính. Khi cần giữ chỗ, các bên có thể thỏa thuận rõ giao dịch tiếp tục trong điều kiện nào, mốc kiểm tra hồ sơ và thời hạn hoàn tiền nếu điều kiện không đạt. Khi ký mua bán nhà ở thông thường giữa cá nhân, khoản 1 Điều 164 Luật Nhà ở 2023 yêu cầu công chứng hoặc chứng thực, trừ trường hợp thuộc ngoại lệ luật định. Với giao dịch có cả quyền sử dụng đất, cần xác định căn cứ và điều kiện áp dụng cho phần quyền đó.
Đồng sở hữu phát hiện phần quyền đã được bán với điều kiện thuận lợi hơn điều kiện họ được nhận có thể thu thập thông báo, tài liệu về thời điểm phát hiện và các bằng chứng phản ánh điều kiện bán. Theo khoản 3 Điều 218, trong 03 tháng kể từ ngày phát hiện vi phạm, chủ sở hữu chung theo phần có quyền yêu cầu Tòa án chuyển quyền và nghĩa vụ của người mua sang cho mình. Người có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường theo quy định. Yêu cầu chuyển quyền và nghĩa vụ của người mua gắn với khả năng thực hiện những nghĩa vụ đó. Ví dụ, người muốn mua ưu tiên cần chuẩn bị để thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo điều kiện giao dịch được xem xét. Nếu gửi yêu cầu trực tiếp cho bên bán để thương lượng, vẫn cần theo dõi riêng thời hạn luật định đối với việc yêu cầu Tòa án.
Kết luận
Khi bán phần sở hữu chung trong căn nhà, hãy xác định đúng phần quyền, thông báo bằng văn bản cho từng đồng sở hữu và lưu ngày họ nhận. Với bất động sản, khoản 3 Điều 218 Bộ luật Dân sự đặt ra thời hạn 03 tháng để thực hiện quyền ưu tiên mua. Giá và các điều kiện thực tế dành cho khách ngoài cần khớp với điều kiện đã thông báo. Nếu giấy chứng nhận ghi nhiều người hoặc giao dịch có cả phần quyền sử dụng đất cần làm rõ, liên hệ 1900.0164 để được tư vấn về hồ sơ và cách chuẩn bị trước khi đặt cọc hoặc ký hợp đồng.


Để lại một phản hồi