Ngày 28 tháng 9 năm xưa có sự kiện gì đặc biệt?

Trong dòng chảy khổng lồ của lịch sử, có những ngày tưởng như chỉ là một con số bình thường trên tờ lịch nhưng lại ẩn giấu phía sau những cuộc đổ bộ định mệnh, những phát minh cứu sống hàng triệu người, những con tàu chìm trong bóng tối và cả những quyết định khiến thế giới đổi hướng. Nếu bạn từng tự hỏi ngày 28 tháng 9 năm xưa có sự kiện gì đặc biệt, hãy cùng tôi mở cánh cửa thời gian. Mỗi dấu mốc của ngày này giống như một mảnh ghép bí ẩn; khi đặt chúng cạnh nhau, ta sẽ thấy lịch sử không hề im lặng mà vẫn đang thì thầm về chiến tranh, hy vọng, bi kịch và sức mạnh kỳ lạ của con người.

1. Năm 1066: William xứ Normandy đặt chân lên nước Anh

Khi nhắc đến ngày 28 tháng 9 năm xưa có sự kiện gì đặc biệt, tôi luôn bị cuốn hút bởi buổi sáng đầy sương mù của năm 1066. Hãy thử hình dung bờ biển miền nam nước Anh khi ấy; gió từ eo biển Manche thổi mạnh, những con sóng xám bạc cuộn vào bãi cát, còn người dân địa phương có lẽ chưa thể biết rằng họ đang đứng trước một bước ngoặt làm thay đổi vận mệnh đất nước mình trong nhiều thế kỷ.

Ngày 28 tháng 9 năm 1066, William, Công tước xứ Normandy, đã dẫn quân đổ bộ lên Pevensey, thuộc vùng Sussex ngày nay. Ông không đến Anh với tư cách một vị khách; ông đến để đòi lại ngai vàng mà mình cho là thuộc về mình. William tuyên bố rằng vua Edward the Confessor của nước Anh từng hứa trao vương quyền cho ông. Nhưng sau khi Edward qua đời đầu năm 1066, Harold Godwinson đã lên ngôi vua. Đối với William, đó là sự phản bội; đối với nước Anh, đó là khởi đầu của một cơn bão.

Cuộc đổ bộ này diễn ra vào thời điểm đầy hiểm nguy. Harold II vừa phải kéo quân lên phía bắc để đối đầu với cuộc xâm lược của vua Na Uy Harald Hardrada. Ông vừa giành chiến thắng tại Stamford Bridge ngày 25 tháng 9 năm 1066 thì nhận được tin William đã cập bến ở phía nam. Từ bắc xuống nam nước Anh là một chặng đường khắc nghiệt; binh lính mệt mỏi, thời gian gấp gáp, còn kẻ thù thì đang củng cố vị trí ven biển.

William không chỉ mang theo quân lính. Ông mang theo một ý tưởng mới về quyền lực, về trật tự xã hội và cách cai trị. Đội quân Norman có kỵ binh thiện chiến, cung thủ, bộ binh và một hệ thống chỉ huy chặt chẽ. Họ nhanh chóng xây dựng các công sự bằng gỗ để kiểm soát khu vực. Từ Pevensey, William tiến về Hastings; lịch sử đang lặng lẽ dồn tất cả nhân vật vào một điểm hẹn đẫm máu.

Chưa đầy ba tuần sau, ngày 14 tháng 10 năm 1066, trận Hastings bùng nổ. Vua Harold II tử trận; truyền thuyết nổi tiếng kể rằng ông bị một mũi tên bắn trúng mắt, dù các nhà sử học vẫn tranh luận về chi tiết này. Điều chắc chắn là chiến thắng của William đã mở ra thời kỳ chinh phục Norman. Đến ngày Giáng sinh năm ấy, William được đăng quang tại Tu viện Westminster, trở thành William I của nước Anh.

Điều làm sự kiện 28 tháng 9 trở nên đặc biệt nằm ở hậu quả lâu dài của nó. Cuộc chinh phục Norman đã làm thay đổi tiếng Anh; tầng lớp thống trị sử dụng tiếng Pháp Norman, trong khi dân chúng vẫn nói tiếng Anglo-Saxon. Qua nhiều thế hệ, hai dòng ngôn ngữ hòa trộn, tạo nên tiếng Anh với vốn từ phong phú mà chúng ta biết ngày nay. Hệ thống phong kiến được củng cố; những lâu đài đá mọc lên khắp nước Anh; quyền lực hoàng gia cũng được tái cấu trúc theo một cách bền vững hơn.

Năm 1086, William cho thực hiện Domesday Book, một cuộc khảo sát quy mô lớn về đất đai, tài sản và dân số. Cuốn sách ấy giống như “bức ảnh chụp” nước Anh thời trung cổ, ghi lại gần như mọi thứ mà nhà vua cần biết để đánh thuế và kiểm soát vương quốc. Tất cả những biến đổi ấy đều có thể lần ngược về một khoảnh khắc: những cánh buồm xuất hiện ngoài khơi vào ngày 28 tháng 9 năm 1066.

Có những cuộc đổ bộ chỉ chiếm lấy một bãi biển; nhưng cũng có những cuộc đổ bộ chiếm lấy cả một ngôn ngữ, một nền văn hóa và ký ức của một dân tộc. William đã làm được điều đó. Bởi vậy, khi nhìn lại ngày 28 tháng 9, tôi không chỉ thấy một đạo quân bước lên bờ; tôi thấy nước Anh cũ khép lại và một nước Anh mới bắt đầu.

2. Năm 1542: Juan Rodríguez Cabrillo bước vào vùng vịnh San Diego

Nếu cuộc đổ bộ của William năm 1066 gắn với sự thay đổi của nước Anh thì ngày 28 tháng 9 năm 1542 lại đưa chúng ta vượt đại dương đến bờ biển Thái Bình Dương xa xôi của Bắc Mỹ. Hôm ấy, nhà thám hiểm Juan Rodríguez Cabrillo, phục vụ dưới lá cờ Tây Ban Nha, đã tiến vào khu vực ngày nay là vịnh San Diego, thuộc bang California của Hoa Kỳ.

Đó là thời đại mà những bản đồ vẫn chứa đầy khoảng trắng. Với nhiều người châu Âu, phần lớn bờ biển phía tây Bắc Mỹ gần như là một bí mật khổng lồ; một miền đất được bao phủ bởi lời đồn, những giả thuyết về vàng bạc, eo biển bí ẩn và các nền văn minh chưa biết. Tây Ban Nha khi ấy là cường quốc hàng hải hùng mạnh; các đoàn thám hiểm liên tục lên đường để tìm vùng đất mới, tuyến đường mới và nguồn tài nguyên mới.

Cabrillo có xuất thân không hoàn toàn rõ ràng trong sử liệu; nhiều nghiên cứu cho rằng ông có thể sinh tại Bồ Đào Nha nhưng sự nghiệp của ông gắn với đế chế Tây Ban Nha. Ông từng tham gia các cuộc chinh phục ở Trung Mỹ và vùng đất nay là Guatemala. Đến năm 1542, Cabrillo được giao chỉ huy một đoàn tàu đi lên phía bắc từ bờ biển Tân Tây Ban Nha, tức Mexico ngày nay, với mục tiêu khảo sát vùng duyên hải chưa được người châu Âu ghi nhận đầy đủ.

Ngày 28 tháng 9, đoàn tàu của Cabrillo đến một vùng cảng tự nhiên mà ông gọi là San Miguel. Nơi ấy về sau được biết đến với tên gọi vịnh San Diego. Không gian quanh vịnh hẳn hiện ra như một cảnh tượng vừa đẹp vừa xa lạ; mặt nước yên hơn ngoài đại dương, những dải đồi ven bờ, thảm thực vật bản địa và dấu vết sinh sống của các cộng đồng người Kumeyaay.

Trong cách kể chuyện cũ của châu Âu, những chuyến thám hiểm thường được mô tả như các cuộc “khám phá”. Nhưng khi nhìn bằng con mắt hiện đại, tôi nghĩ chúng ta cần nhớ một điều quan trọng: vùng đất đó không hề trống rỗng. Người bản địa đã sinh sống, đánh cá, trao đổi hàng hóa, gìn giữ truyền thống và xây dựng mối quan hệ sâu sắc với thiên nhiên từ rất lâu trước khi những cánh buồm châu Âu xuất hiện ngoài khơi. Cabrillo không “tìm thấy” một vùng đất vô chủ; ông là một trong những người châu Âu đầu tiên được ghi chép đã đến vùng vịnh này.

Tuy nhiên, sự kiện ấy vẫn mang ý nghĩa lịch sử lớn. Nó đánh dấu sự mở rộng tầm nhìn địa lý của châu Âu về bờ biển California; đồng thời mở đầu cho một quá trình tiếp xúc phức tạp, kéo dài nhiều thế kỷ giữa người châu Âu, người Mexico và các dân tộc bản địa. Quá trình ấy có thương mại, truyền giáo, xung đột, dịch bệnh, chiếm hữu đất đai và những thay đổi xã hội sâu sắc.

Cabrillo tiếp tục hành trình lên phía bắc, khảo sát nhiều đoạn bờ biển California. Nhưng số phận của ông lại phủ một màu bi thương. Trong một lần đổ bộ lên đảo San Miguel, ông bị thương, có thể do ngã trên đá hoặc do một cuộc đụng độ. Cabrillo qua đời đầu năm 1543; ông không thể biết rằng vùng đất ông từng ghé qua rồi sẽ phát triển thành một trong những thành phố quan trọng nhất của bờ Tây nước Mỹ.

Ngày nay, San Diego là thành phố hiện đại, nơi có cảng biển, căn cứ hải quân, trường đại học, khu công nghệ và nền văn hóa đa sắc màu. Nhưng bên dưới những con đường đông xe và những tòa nhà sáng đèn ấy vẫn là lớp trầm tích của quá khứ. Ngày 28 tháng 9 năm 1542 không chỉ là câu chuyện về một nhà thám hiểm; đó là câu chuyện về khoảnh khắc hai thế giới nhìn thấy nhau, để rồi không bao giờ còn giữ nguyên hình dạng cũ.

3. Năm 1781: Cuộc vây hãm Yorktown bắt đầu

Trong lịch sử Hoa Kỳ, có những địa danh đã trở thành biểu tượng; Yorktown là một trong số đó. Ngày 28 tháng 9 năm 1781, lực lượng liên quân Mỹ và Pháp bắt đầu bao vây quân đội Anh tại Yorktown, Virginia. Đây là một trong những chương quyết định nhất của Chiến tranh giành độc lập Hoa Kỳ; một chương nơi tiếng súng, chiến hào và những tính toán chiến lược đã đẩy cả một đế chế đến gần thất bại.

Để hiểu sự kiện này đặc biệt đến mức nào, bạn cần hình dung bối cảnh khi ấy. Cuộc chiến giữa 13 thuộc địa Bắc Mỹ và Vương quốc Anh đã kéo dài từ năm 1775. Những người thuộc địa muốn thoát khỏi sự kiểm soát của London; họ phản đối thuế khóa, sự thiếu đại diện chính trị và quyền lực quân sự của hoàng gia Anh. Dù đã tuyên bố độc lập năm 1776, lực lượng Mỹ vẫn trải qua vô số khó khăn: thiếu tiền, thiếu vũ khí, thiếu quân phục và nhiều lần đứng bên bờ tan rã.

George Washington, tổng chỉ huy quân đội Lục địa, hiểu rằng để đánh bại Anh, ông cần đồng minh. Pháp trở thành nhân tố then chốt. Sau chiến thắng của quân Mỹ tại Saratoga năm 1777, Pháp chính thức tham chiến, cung cấp tài chính, binh lính, tàu chiến và kinh nghiệm quân sự. Sự hỗ trợ ấy không phải chỉ là lòng hào hiệp; Pháp cũng muốn làm suy yếu đối thủ truyền kiếp là Anh. Nhưng chính trong sự giao thoa giữa lợi ích quốc gia và khát vọng độc lập ấy, lịch sử đã tạo nên một liên minh phi thường.

Đến năm 1781, tướng Anh Charles Cornwallis đưa quân đến Yorktown, một vị trí ven biển ở Virginia. Ông kỳ vọng nơi đây có thể được hải quân Anh tiếp tế và bảo vệ. Tuy nhiên, kế hoạch ấy gặp phải một trở ngại quyết định: hạm đội Pháp dưới quyền Đô đốc de Grasse đã kiểm soát vùng biển Chesapeake sau trận Chesapeake đầu tháng 9 năm 1781. Không có quyền kiểm soát biển, Cornwallis bị mắc kẹt.

Ngày 28 tháng 9, quân Mỹ dưới quyền Washington và quân Pháp dưới quyền Bá tước Rochambeau bắt đầu tiến vào vị trí bao vây Yorktown. Họ không lao vào một cuộc tấn công vội vã; họ đào chiến hào, đưa pháo binh vào vị trí, siết chặt vòng vây từng bước. Chiến tranh khi ấy không chỉ dựa vào lòng dũng cảm; nó là nghệ thuật của hậu cần, kỹ thuật công binh, tính toán khoảng cách và sự kiên nhẫn lạnh lùng.

Những ngày tiếp theo, pháo binh liên quân nã đạn dữ dội vào vị trí của Anh. Thành lũy, kho tàng và các công sự dần bị phá hủy. Đêm 14 tháng 10 năm 1781, quân Mỹ và Pháp mở cuộc tấn công vào hai cứ điểm quan trọng, thường được gọi là Redoubt 9 và Redoubt 10. Trong bóng tối, tiếng hô xung phong vang lên giữa khói súng; những người lính phải vượt qua hào sâu, hàng rào gỗ và làn đạn dày đặc.

Việc chiếm được các cứ điểm đó khiến vòng vây gần như không thể phá vỡ. Cornwallis cố gắng rút quân qua sông York nhưng thời tiết xấu làm kế hoạch thất bại. Ngày 19 tháng 10 năm 1781, ông chính thức đầu hàng. Hình ảnh quân Anh đầu hàng tại Yorktown đã đi vào ký ức tập thể của Hoa Kỳ như một khoảnh khắc gần như định đoạt nền độc lập.

Cuộc chiến chưa kết thúc ngay lập tức sau Yorktown nhưng ý chí tiếp tục chiến tranh của chính phủ Anh suy giảm mạnh. Hiệp ước Paris năm 1783 sau đó công nhận độc lập của Hoa Kỳ. Vì thế, ngày 28 tháng 9 năm 1781 không chỉ mở đầu một cuộc vây hãm quân sự; nó mở đầu hồi kết của một cuộc chiến khai sinh quốc gia.

Có những chiến thắng không đến từ một nhát kiếm duy nhất, mà đến từ việc nhiều con người ở nhiều nơi khác nhau cùng tin rằng trật tự cũ không phải là điều bất biến. Yorktown là một chiến thắng như thế. Khi nhắc tới ngày 28 tháng 9 năm xưa có sự kiện gì đặc biệt, tôi nghĩ đây là một mốc mà tiếng vọng của nó vẫn còn hiện diện trong chính trị, luật pháp và bản sắc của nước Mỹ hiện đại.

4. Năm 1928: Alexander Fleming và bí mật của chiếc đĩa petri

Nếu những sự kiện trước đó gắn với hạm đội, súng đạn và những vùng đất rộng lớn thì một trong những điều kỳ diệu nhất của ngày 28 tháng 9 lại bắt đầu trong không gian nhỏ bé của một phòng thí nghiệm. Năm 1928, nhà vi khuẩn học người Scotland Alexander Fleming quan sát thấy một hiện tượng bất thường trên một đĩa nuôi cấy vi khuẩn. Hiện tượng ấy đã mở đường cho sự ra đời của penicillin, loại kháng sinh làm thay đổi nền y học nhân loại.

Câu chuyện thường được kể với vẻ tình cờ gần như huyền thoại. Fleming trở lại phòng thí nghiệm tại Bệnh viện St Mary ở London sau kỳ nghỉ. Ông đang nghiên cứu vi khuẩn tụ cầu, một nhóm vi khuẩn có thể gây nhiều loại nhiễm trùng. Trong số các đĩa petri để lại, có một đĩa bị nhiễm nấm mốc. Với nhiều người, đó có thể chỉ là một mẫu thí nghiệm hỏng cần vứt đi. Nhưng Fleming đã không bỏ qua nó.

Ông nhận thấy xung quanh khuẩn lạc nấm mốc có một vùng trong suốt; vi khuẩn tụ cầu ở khu vực đó dường như không phát triển. Chiếc nấm thuộc chi Penicillium đã tiết ra một chất có khả năng ức chế hoặc tiêu diệt vi khuẩn. Fleming gọi chất này là penicillin. Khoảnh khắc ấy là một ví dụ tuyệt đẹp về sự khác biệt giữa việc “nhìn thấy” và “quan sát”; rất nhiều phát hiện lớn không đến từ điều hoàn toàn mới, mà đến từ việc ai đó nhìn một sự bất thường đủ lâu để đặt ra câu hỏi.

Thế nhưng, sẽ không chính xác nếu cho rằng penicillin lập tức trở thành phép màu sau phát hiện của Fleming. Con đường từ chiếc đĩa petri đến thuốc chữa bệnh đại trà dài hơn nhiều người tưởng. Fleming công bố nghiên cứu năm 1929 nhưng ông gặp khó khăn trong việc cô lập và sản xuất penicillin với lượng đủ lớn, đủ tinh khiết để điều trị hiệu quả. Trong nhiều năm, phát hiện này gần như nằm im trong các tài liệu khoa học.

Đến cuối thập niên 1930 và đầu thập niên 1940, nhóm nghiên cứu tại Đại học Oxford do Howard Florey và Ernst Boris Chain dẫn dắt đã phát triển các phương pháp tinh chế và sản xuất penicillin tốt hơn. Trong bối cảnh Thế chiến thứ hai, nhu cầu chữa trị cho những người lính bị thương, nhiễm trùng và có nguy cơ tử vong rất cao đã thúc đẩy nỗ lực sản xuất kháng sinh trên quy mô lớn.

Trước thời kháng sinh, một vết thương nhỏ, một ca viêm phổi, viêm màng não hoặc nhiễm trùng hậu phẫu có thể trở thành bản án tử hình. Bác sĩ có thể phẫu thuật thành công nhưng bệnh nhân vẫn có nguy cơ chết vì vi khuẩn. Penicillin đã thay đổi điều đó. Nó giúp điều trị nhiều bệnh nhiễm trùng nguy hiểm, giảm đáng kể tỷ lệ tử vong và tạo nền tảng cho cuộc cách mạng kháng sinh trong y học thế kỷ XX.

Năm 1945, Fleming, Florey và Chain cùng nhận giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học. Nhưng đằng sau vinh quang ấy là một lời cảnh báo quan trọng mà Fleming từng nhấn mạnh: dùng kháng sinh không đúng cách có thể khiến vi khuẩn kháng thuốc. Lời cảnh báo ấy ngày nay trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, khi kháng kháng sinh đang là mối đe dọa toàn cầu.

Tôi luôn thấy câu chuyện này có chút kỳ bí. Một bào tử nấm mốc vô tình rơi xuống đĩa nuôi cấy; một nhà khoa học tò mò nhận ra điều lạ; từ đó, hàng triệu sinh mạng về sau được cứu. Nhưng nếu Fleming không quan sát kỹ thì sao? Nếu chiếc đĩa ấy bị bỏ đi trước khi ông trở lại thì sao? Lịch sử khoa học đôi khi được quyết định bởi những khoảnh khắc rất nhỏ.

Ngày 28 tháng 9 năm 1928 nhắc chúng ta rằng phép màu đôi khi không lóe lên từ bầu trời; nó nằm lặng lẽ trong một sai sót, chờ một đôi mắt đủ kiên nhẫn nhận ra. Đó là lý do phát hiện penicillin luôn xứng đáng đứng trong danh sách những sự kiện đặc biệt nhất của ngày này.

5. Năm 1958: Guinea tuyên bố độc lập, tiếng nói “không” vang lên ở châu Phi

Ngày 28 tháng 9 năm 1958, tại Tây Phi, một quốc gia đã đưa ra lựa chọn khiến nhiều người đương thời kinh ngạc: Guinea bỏ phiếu từ chối tham gia Cộng đồng Pháp và lựa chọn con đường độc lập. Đây không chỉ là một quyết định chính trị; đó là lời tuyên bố mạnh mẽ rằng một dân tộc không muốn tiếp tục sống dưới cái bóng của chế độ thuộc địa.

Để hiểu ý nghĩa của khoảnh khắc này, chúng ta cần quay lại thời kỳ hậu Thế chiến thứ hai. Sau chiến tranh, các đế quốc châu Âu dần suy yếu; làn sóng giải phóng dân tộc bùng lên ở châu Á, châu Phi và nhiều nơi khác. Những dân tộc từng bị cai trị bắt đầu yêu cầu quyền tự quyết. Pháp, với một hệ thống thuộc địa rộng lớn ở châu Phi, cố gắng tái định hình mối quan hệ với các thuộc địa thay vì ngay lập tức từ bỏ ảnh hưởng.

Năm 1958, Tổng thống Pháp Charles de Gaulle đề xuất thành lập Cộng đồng Pháp. Theo kế hoạch, các lãnh thổ thuộc địa có thể bỏ phiếu lựa chọn ở lại trong cộng đồng này với một mức độ tự trị nhất định hoặc từ chối và chấp nhận độc lập ngay lập tức. Nhưng lựa chọn thứ hai đi kèm rủi ro lớn; Pháp ngầm cho thấy rằng các vùng lãnh thổ chọn độc lập có thể mất nguồn hỗ trợ tài chính, nhân sự, kỹ thuật và cơ sở hạ tầng mà chính quyền thuộc địa từng kiểm soát.

Ở Guinea, nhà lãnh đạo Ahmed Sékou Touré trở thành gương mặt tiêu biểu của khát vọng độc lập. Ông đưa ra một tuyên bố đã trở thành biểu tượng: “Chúng tôi thà có tự do trong nghèo khó hơn là giàu có trong nô lệ.” Câu nói ấy chứa đựng tinh thần của một thời đại; tự do không phải món quà được trao từ bên trên, mà là điều phải đánh đổi bằng sự dũng cảm và khả năng chấp nhận bất định.

Trong cuộc trưng cầu dân ý ngày 28 tháng 9 năm 1958, cử tri Guinea đã bỏ phiếu chống lại bản hiến pháp mới của Pháp tức là chọn tách khỏi Cộng đồng Pháp. Chỉ vài ngày sau, ngày 2 tháng 10 năm 1958, Guinea chính thức tuyên bố độc lập, trở thành thuộc địa Pháp đầu tiên ở vùng châu Phi hạ Sahara giành độc lập theo con đường này.

Phản ứng của Pháp rất cứng rắn. Nhiều tài liệu lịch sử cho thấy chính quyền Pháp đã rút nhanh nhân sự, thiết bị và nguồn lực khỏi Guinea. Có những câu chuyện nổi tiếng về việc bàn ghế, máy móc, dây điện thoại và cả những vật dụng hành chính bị tháo dỡ hoặc mang đi. Dù mức độ chi tiết của từng giai thoại có thể khác nhau trong các nguồn tư liệu, điều rõ ràng là Guinea phải bắt đầu hành trình quốc gia trong điều kiện vô cùng khó khăn.

Thế nhưng, sự lựa chọn của Guinea lại có sức lan tỏa lớn. Nó gửi một thông điệp tới các dân tộc châu Phi rằng độc lập là điều có thể đạt được; rằng sự đe dọa về kinh tế không nhất thiết phải bóp nghẹt ý chí chính trị. Trong vài năm tiếp theo, làn sóng phi thực dân hóa diễn ra nhanh chóng; năm 1960 thường được gọi là “Năm châu Phi” vì rất nhiều quốc gia châu Phi giành được độc lập.

Dĩ nhiên, độc lập không tự động giải quyết mọi vấn đề. Guinea sau đó phải đối mặt với các thách thức về kinh tế, chính trị, đối ngoại và xây dựng thể chế. Lịch sử của đất nước này cũng có những giai đoạn phức tạp, đầy tranh cãi. Nhưng giá trị biểu tượng của ngày 28 tháng 9 năm 1958 vẫn không hề suy giảm.

Khi cùng tôi tìm hiểu ngày 28 tháng 9 năm xưa có sự kiện gì đặc biệt, bạn có thể thấy lịch sử không chỉ được làm nên bởi những đế chế hùng mạnh. Đôi khi, nó được thay đổi bởi lá phiếu của những người bình thường; những con người quyết định rằng dù con đường phía trước nhiều giông bão, họ vẫn muốn tự bước bằng đôi chân của mình.

6. Năm 1994: Thảm kịch phà MS Estonia trên biển Baltic

Không phải mọi dấu mốc lịch sử đều gắn với chiến thắng hay khám phá. Có những ngày được nhớ đến vì nỗi đau quá lớn; vì khoảnh khắc con người nhận ra đại dương, bóng đêm và thiên nhiên vẫn có thể trở thành những thế lực đáng sợ đến mức nào. Rạng sáng ngày 28 tháng 9 năm 1994, phà chở khách MS Estonia bị chìm trên biển Baltic trong hành trình từ Tallinn, Estonia đến Stockholm, Thụy Điển. Đây là một trong những thảm họa hàng hải nghiêm trọng nhất châu Âu thời hậu chiến.

MS Estonia là một chiếc phà ro-ro, tức loại tàu có thể chở cả hành khách lẫn phương tiện như ô tô, xe tải. Tối ngày 27 tháng 9 năm 1994, tàu rời cảng Tallinn, hướng về Stockholm, mang theo 989 người gồm hành khách và thủy thủ đoàn. Với nhiều người trên tàu, đó chỉ là một chuyến đi qua đêm bình thường; có người trở về nhà, có người đi công tác, có người đi du lịch. Không ai có thể dự đoán rằng chỉ vài giờ sau, họ sẽ bị cuốn vào một bi kịch giữa biển lạnh.

Trong đêm, thời tiết trên biển Baltic trở nên xấu; gió mạnh và sóng lớn liên tục đánh vào thân tàu. Theo các kết luận điều tra chính thức, phần cửa mũi tàu, thường gọi là visor, bị hỏng và tách ra trong điều kiện biển động. Khi bộ phận này mất đi, nước biển tràn vào khu vực boong xe. Với tàu ro-ro, nước tích tụ trên boong xe có thể tạo ra hiệu ứng mặt thoáng cực kỳ nguy hiểm; nước di chuyển qua lại làm tàu mất ổn định rất nhanh.

Khoảng sau nửa đêm, tình hình chuyển biến dữ dội. Tàu bắt đầu nghiêng; nước tràn vào; hệ thống điện và liên lạc bị ảnh hưởng. Trong một tai nạn hàng hải, vài phút có thể là ranh giới giữa sự sống và cái chết. Hành khách đang ngủ bị đánh thức bởi tiếng động mạnh, tiếng kim loại va chạm, tiếng nước và sự hoảng loạn. Lối đi có thể nghiêng đến mức khó di chuyển; những cánh cửa vốn bình thường trở thành bức tường; cầu thang biến thành đường dốc trơn trượt.

MS Estonia chìm rất nhanh trong vùng biển lạnh giá. Chỉ 137 người sống sót; 852 người thiệt mạng. Con số ấy khiến thảm kịch trở thành một vết thương sâu trong ký ức của Estonia, Thụy Điển, Phần Lan và nhiều quốc gia khác có công dân trên tàu. Nhiều nạn nhân đã không bao giờ được tìm thấy; biển Baltic trở thành nơi lưu giữ những câu chuyện dang dở, những lời chưa kịp nói và những cuộc chia tay không bao giờ diễn ra.

Sau thảm họa, các cuộc điều tra, tranh luận và nghiên cứu kéo dài nhiều năm. Vụ chìm tàu MS Estonia đã thúc đẩy việc xem xét lại các tiêu chuẩn an toàn hàng hải, đặc biệt đối với phà ro-ro. Các vấn đề như thiết kế cửa mũi, khả năng chống ngập, quy trình báo động, đào tạo thủy thủ đoàn và cơ chế cứu hộ đều được đặt dưới sự giám sát nghiêm ngặt hơn.

Nhưng phía sau các báo cáo kỹ thuật là số phận con người. Tôi nghĩ điều khiến câu chuyện Estonia ám ảnh nhất không chỉ là tốc độ con tàu chìm xuống; mà là sự bình thường trước đó. Một bến cảng, vài chiếc vali, lời chào tạm biệt, tiếng động cơ khởi hành; rồi đêm tối khép lại. Bi kịch thường không báo trước bằng một tiếng chuông đủ lớn để tất cả kịp chạy trốn.

Ngày 28 tháng 9 năm 1994 là lời nhắc nghiêm khắc về sự mong manh của đời người và trách nhiệm không bao giờ được phép lơi lỏng trong an toàn giao thông. Khi nhớ đến MS Estonia, chúng ta không chỉ nhớ một tai nạn; chúng ta tưởng niệm những con người đã ra đi, đồng thời nhắc mình rằng mỗi bài học an toàn được rút ra hôm nay có thể cứu một mạng sống vào ngày mai.

Kết luận

Vậy ngày 28 tháng 9 năm xưa có sự kiện gì đặc biệt? Đó là ngày William xứ Normandy mở đầu cuộc chinh phục nước Anh; ngày Cabrillo tiến vào vùng vịnh San Diego; ngày liên quân Mỹ – Pháp siết chặt vòng vây Yorktown; ngày Alexander Fleming nhìn thấy bí mật trong lớp nấm mốc; ngày Guinea can đảm chọn độc lập; và cũng là ngày biển Baltic chứng kiến thảm kịch MS Estonia. Mỗi sự kiện mang một màu sắc khác nhau, từ hào hùng đến bi thương, từ chiến tranh đến khoa học, từ quyền lực đến lòng can đảm. Khi nhìn lại những dấu mốc ấy, tôi tin rằng lịch sử không hề là những con số khô khan; nó là ký ức của nhân loại là lời nhắc rằng chỉ một ngày thôi cũng đủ để thay đổi vận mệnh của biết bao người.

Nội dung liên quan

Ngày 28 tháng 8 năm xưa có sự kiện gì đặc biệt?

Ngày 28 tháng 7 năm xưa có sự kiện gì đặc biệt?

Ngày 28 tháng 6 năm xưa có sự kiện gì đặc biệt?

Ngày 15 tháng 10 năm xưa có sự kiện gì đặc biệt?

Ngày 14 tháng 10 năm xưa có sự kiện gì đặc biệt?

Ngày 13 tháng 10 năm xưa có sự kiện gì đặc biệt?